Plan rozkroju21 października 2026· 3 min czytania

Szerokość rzazu piły: jak ją uwzględnić, żeby przy wielu cięciach nie brakowało centymetrów

Każde cięcie zabiera 1 do 3 mm drewna. Na przykładzie 44 krótkich kawałków pokazujemy, kiedy rzaz kosztuje całą łatę więcej i jak go doliczyć w planie.

Rysujesz na łacie jedenaście kawałków po 270 mm, zaczynasz ciąć — a ostatni kawałek jest za krótki. To nie wina miarki. Każde cięcie zamienia w trociny pasek drewna szeroki jak zęby piły. Ten pasek to rzaz (po angielsku kerf), a przy wielu krótkich kawałkach zbiera się z niego kilka centymetrów.

Ile zabiera jedno cięcie

Piła japońska (ryoba) — producenci podają szerokość rzazu około 0,7–0,8 mm.
Cienka tarcza do ręcznej pilarki tarczowej — na przykład 1,5–1,6 mm według danych producenta.
Zwykłe tarcze — mniej więcej do 3,2 mm, zależnie od typu tarczy.
Tarcza do cięcia do szlifierki kątowej — grubość jest nadrukowana na tarczy (np. 1 mm); rzaz nie będzie węższy.

Dokładną wartość znajdziesz w danych technicznych tarczy. Jeszcze pewniej jest zrobić próbne cięcie w ścinku i zmierzyć je suwmiarką.

Przykład: 44 kawałki po 270 mm

Potrzebujesz 44 jednakowych kawałków po 270 mm, na przykład poprzeczek na ruszt pod donice. Łaty mają 3 000 mm, a z każdej na początku odcinasz 5 mm na wyrównanie. Ile łat kupić?

Bez rzazu to prosta matematyka: 11 × 270 = 2 970 mm, czyli z jednej łaty jest 11 kawałków, a 44 kawałki dają dokładnie 4 łaty. Jedenaście kawałków oznacza jednak 10 cięć między nimi. Razem z wyrównaniem potrzebujesz:

Szerokość rzazu	Długość na 11 kawałków	Kawałków z łaty	Kupić	Odpad
1 mm	2 985 mm	11	4 łaty	1%
2 mm	2 995 mm	11	4 łaty	1%
3 mm	3 005 mm	10	5 łat	20,8%
4 mm	–	10	5 łat	20,8%

Przy 3 mm do jedenastego kawałka brakuje 5 mm. Z każdej łaty jest więc tylko 10 kawałków, a na 44 kawałki trzeba 5 łat zamiast 4. Z piątej łaty wykorzystasz tylko 4 kawałki i zostanie z niej ścinek 1 903 mm. Odpad skacze z 1% do 20,8%.

Uwaga także na 2 mm: jedenaście kawałków się zmieści, ale na końcu zostają tylko 3 mm. Wystarczy, że łata będzie odrobinę krótsza albo cięcie trochę krzywe, i ostatni kawałek nie wyjdzie. Zapas kilku milimetrów na łatę jest w praktyce rozsądny.

Plan rozkrojuOtwórz ten przykład w planie rozkroju

Dlaczego „brakuje centymetrów”

Częsty błąd to narysowanie wszystkich kawałków naraz od początku łaty — 270, 540, 810 mm i dalej — i cięcie dokładnie po linii. Każde cięcie zabiera wtedy połowę szerokości z kawałka przed linią i połowę z kawałka za nią, więc każdy kawałek jest krótszy o szerokość rzazu. Przy 3 mm to 3 mm na kawałek, na 44 kawałkach razem 132 mm drewna, które „zaplanowałeś” w kawałkach.

Jak ciąć, żeby kawałki pasowały

1Odmierzaj i rysuj zawsze tylko jeden kawałek od świeżo uciętego końca.
2Piła idzie po stronie odpadu — linia zostaje na kawałku.
3Przy serii jednakowych kawałków ustaw ogranicznik na ukośnicy, wtedy już nie mierzysz.
4Do kalkulatora wpisz rzeczywistą szerokość rzazu swojej tarczy, nie szacunek.

Kalkulator dolicza rzaz między każdymi dwoma kawałkami i także przed ścinkiem na końcu łaty, a cięcie wyrównujące tylko raz, na jej początku. Ścinki, które pokazuje, to więc długości, które naprawdę zostaną ci w ręce.

Porady z warsztatu

Im krótsze kawałki, tym więcej cięć i tym bardziej liczy się rzaz. Przy dwóch długich kawałkach to prawie bez znaczenia, przy czterdziestu krótkich już nie.
Jeśli do kolejnego kawałka brakuje ci kilku milimetrów, spróbuj skrócić kawałki o 1–2 mm albo pominąć cięcie wyrównujące, jeśli koniec łaty jest prosty i nieuszkodzony.
Ścinki dłuższe niż 250 mm odłóż — z piątej łaty zostanie ich aż nadto na kolejną robotę.