Słońce i lamele· 3 min czytania
Jak obliczyć cień pergoli i zadaszenia tarasu latem i zimą
Ile cienia daje daszek lub pergola nad tarasem od południa: cień na ścianie i podłodze w przesilenie letnie i zimowe oraz kąt lamel dachu pergoli lamelowej.
Daszek albo pełny dach pergoli od południa ma latem dawać cień, a zimą wpuszczać słońce do domu. Czy tak jest, pokaże prosty przekrój. Przykład: ściana południowa na 48,15° N (Bratysława), spód dachu 2500 mm nad podłogą, daszek o wysięgu 1000 mm i pergola o głębokości 3000 mm.
Słońce latem i zimą
21 czerwca 2026 o 13:00 czasu letniego słońce jest 65,3° nad horyzontem (azymut 183,6°), 21 grudnia o 12:00 czasu zimowego tylko 18,4° (azymut 182,5°). Kalkulator korzysta z algorytmu NOAA. W obu chwilach słońce jest prawie na południu, więc kąt profilowy na ścianie południowej jest niemal równy wysokości słońca: 65,3° i 18,4°.
Wzory
- Cień na ścianie pod krawędzią dachu = wysięg × tg(kąt profilowy).
- Jeśli wyjdzie więcej niż wysokość, cała ściana jest w cieniu, a cień przechodzi na podłogę: podłoga w cieniu od ściany = wysięg − wysokość ÷ tg(kąt profilowy).
- Krawędź cienia na podłodze leży więc o wysokość ÷ tg(kąt profilowy) bliżej ściany niż krawędź dachu.
Daszek o wysięgu 1000 mm
| Data i godzina | Kąt profilowy | Ściana w cieniu | Podłoga w cieniu |
|---|---|---|---|
| 21 czerwca, 13:00 | 65,3° | 2175 mm | — |
| 21 grudnia, 12:00 | 18,4° | 333 mm | — |
Latem daszek zacienia górne 2175 mm ściany, słońce dociera tylko do dolnych 325 mm. Okno pod nim jest w południe całe w cieniu. Zimą cień sięga tylko 333 mm poniżej krawędzi i słońce pada prawie na całe okno.
Słońce i lameleDaszek latem w kalkulatorzePergola z pełnym dachem o głębokości 3000 mm
| Data i godzina | Kąt profilowy | Ściana w cieniu | Podłoga w cieniu |
|---|---|---|---|
| 21 czerwca, 13:00 | 65,3° | cała ściana | 1850 mm od ściany |
| 21 grudnia, 12:00 | 18,4° | 1000 mm | — |
Lato: 3000 × tg 65,3° = 6524 mm, więcej niż 2500 mm — cała ściana jest w cieniu. Podłoga: 3000 − 2500 ÷ tg 65,3° = 3000 − 1150 = 1850 mm. Choć dach ma 3 m głębokości, w południe w cieniu jest tylko 1,85 m podłogi przy ścianie, a zewnętrzne 1,15 m pod dachem jest w słońcu. Stół i siedziska ustaw bliżej ściany.
Zima: 3000 × tg 18,4° = 1000 mm. Słońce świeci pod dach aż do ściany — dolne 1500 mm ściany i cała podłoga pod pergolą są nasłonecznione.
Przed południem słońce pada ukośnie: 21 czerwca o 10:00 ma azymut 110,2° i kąt profilowy 72,7°, więc w przekroju w cieniu jest 2219 mm podłogi. Słońce stoi jednak wtedy na południowym wschodzie i pod pergolę, która nie jest dużo dłuższa niż głęboka, wpada z boku. Przekrój zakłada długi dach.
Słońce i lamelePergola latem w kalkulatorzeDach pergoli lamelowej
Pergola lamelowa (bioklimatyczna) ma obrotowe lamele w dachu. Przykład: lamele 100 mm w rozstawie 95 mm, osie lamel ze wschodu na zachód. Kalkulator mierzy kąt słońca od pionu w przekroju poprzecznym do lamel. Otwarte lamele (na sztorc) zatrzymują słońce padające pod kątem większym niż 43,5° od pionu.
- 21 czerwca, 13:00: słońce 24,7° od pionu, lamele trzeba obrócić co najmniej o 35,0°.
- 21 czerwca, 9:00 i 17:00: słońce świeci ze wschodu i zachodu prawie wzdłuż lamel, potrzeba 61,4° i 65,2°.
- 21 grudnia, 12:00: słońce 71,6° od pionu — otwarte lamele je zatrzymują. Jeśli chcesz wpuścić zimowe słońce, obróć lamele na około 70° w stronę słońca; przy tym nachyleniu bezpośrednie słońce przejdzie.
- Lamele w osi północ–południe potrzebowałyby 21 czerwca o 13:00 aż 70,1°, za to o 9:00 i 17:00 wystarczyłyby otwarte.
Kalkulator liczy tylko geometrię cienia, nie konstrukcję. Obciążenie śniegiem i wiatrem oraz kotwienie pergoli oceni producent lub konstruktor; czy budowa wymaga zgłoszenia, sprawdź w lokalnym urzędzie.